Verstoten of omarmen? De VK houdt het vluchtelingendebat levend

Publicatiedatum: 
Woensdag, 14 oktober 2015 - 01:23

“Iedereen is hier zo vriendelijk!” Mahmoud is enthousiast over de manier waarop de Brusselaars hem twee jaar geleden welkom heetten in hun stad. In 2013 ontvluchtte de toen 19-jarige kok het door oorlog verscheurde Syrië. Ruim twee jaar later woedt de strijd in zijn thuisland heviger dan ooit en in Europa doet de vluchtelingenproblematiek de emoties steeds hoger oplaaien. 

"Mijn ouders wouden absoluut niet dat ik mijn plan doorvoerde, maar ik pakte mijn rugzak en vertrok toch, zonder iets te zeggen."

Café Quartier

Vanavond vertelt Mahmoud over zijn ervaringen als vluchteling. In gemeenschapscentrum De Vaartkapoen gaat hij in debat met Fatima, een oude Mater Familias met Marokkaanse roots.  “Fatima is al 52 jaar in België, maar haar leeftijd mag ik jullie niet verklappen, dat heb ik haar vooraf beloofd”. De debatleidster houdt haar woord. De rimpels in het gezicht van Fatima doen vermoeden dat ze de zeventig ver voorbij is, maar ze is ijdel als een hippe twintiger. De bejaarde vrouw belandde in de jaren zestig in Molenbeek, toen ze naar ons land kwam om hier te werken als gastarbeider. Vandaag is ze gepensioneerd en heeft ze schrik van de nieuwe lichting gelukszoekers. “Ben je écht bang?”, vraagt Malika die het gesprek leidt. “Ja,” Fatima aarzelt geen seconde, “niet voor mezelf, maar voor de generatie van mijn kinderen. Toen ik hier aankwam vond ik België fantastisch. Alles ging goed, voor iedereen. Maar de situatie is er enorm op achteruit gegaan. Mijn zoon vindt nu al geen werk. Ik vrees dat al die nieuwe vluchtelingen uit Syrië uit zijn op hetzelfde soort jobs als hem. Straks is er helemaal geen werk meer voor mensen zoals mijn zoon.”

Naast Fatima en Mahmoud zit ook Pieter Stockmans aan de debattafel. Dat laatste hoeft u niet al te letterlijk te nemen. De gasten spreken het publiek toe vanuit twee oude zetels die nonchalant rond een salontafeltje zijn neergezet. Twee uur lang hangt er een informele sfeer. Hoewel het onderwerp van vanavond best gevoelig ligt, gaat het er heel ontspannen aan toe. Zowel tussen de sprekers als in het publiek. Pieter is Journalist voor MO* Magazine. Hij leefde lange tijd tussen de Syrische vluchtelingen in Turkije en vanavond vervult hij de rol van de expert die het bredere plaatje probeert te schetsen.

Malika vraagt aan Pieter of de angst van Fatima gegrond is: “Biedt die enorme toestroom van vluchtelingen net geen opportuniteiten op de arbeidsmarkt?” “Ik ben geen econoom, maar wat ik in een blad als The Economist lees, dat geloof ik. Zij schrijven dat we net nieuw en jong volk nodig hebben opdat we onze pensioenen kunnen blijven betalen. Bovendien willen de meeste vluchtelingen vandaag hetzelfde als de gastarbeiders van vroeger: een betere toekomst voor hun kinderen. In Turkije krijgen de Syrische vluchtelingen geen officieel statuut. Hun kinderen hebben dus geen recht op een plaats in het openbaar onderwijs, ze kunnen niet terecht in ziekenhuizen en ze moeten vaak al op zeer jonge leeftijd gaan werken om hun ouders uit de nood te helpen. Die mensen hebben geen andere keuze dan verder te trekken naar Europa. Het probleem is dat binnen de Europese Unie niet alle landen hun verantwoordelijkheid opnemen. Neem nu Slovakije. Daar weigeren ze moslims op te vangen. Stel je voor, dat is ronduit racistisch! Door wantoestanden als deze ervaren andere landen veel meer druk. Ze worden overspoeld. Zo’n grote toestroom aan vluchtelingen, baart veel mensen zorgen. En daar komt volgens mij ook jouw angst vandaan, Fatima.”

Wanneer de praatgrage journalist zijn uitgebreid betoog afsluit, geeft Malika het woord aan Mahmoud. De jonge Syriër begint te praten en meteen wordt het muisstil in het kleine zaaltje. “Ik was perfect gelukkig in Aleppo. Daar werkte ik in een restaurant en had ik een uitgebreid sociaal leven. Toen de oorlog begon moesten we de zaak noodgedwongen sluiten. Onze  buurt was te gevaarlijk geworden. De klanten bleven weg. Omdat ik ervaring heb als kok begon ik in een klein oventje pizza’s te bakken die ik verkocht aan iedereen die honger had. Na vier maanden had ik een serieus bedrag bij elkaar gespaard.” Mahmoud spreekt traag en met een erg doordringende stem. Ondanks zijn gebrekkig Frans, hangt het publiek aan zijn lippen. “Ik ben naar mijn ouders gestapt en zei dat ik er genoeg van had. Ik wou niet meer leven in permanente angst en was dus vastberaden om Syrië te verlaten. Mijn ouders wouden absoluut niet dat ik mijn plan doorvoerde, maar ik pakte mijn rugzak en vertrok toch, zonder iets te zeggen.” De 21-jarige jongeman probeert zich sterk te houden, maar bij de herinneringen aan zijn familie staat het verdriet in zijn ogen te lezen. Malika ziet dat hij het moeilijk krijgt en stelt snel een nieuwe vraag: “Nu je in België een nieuwe thuis gevonden hebt… Was de tocht de moeite waard, Mahmoud?” “Zonder twijfel, ik ben goed opgevangen. Ik kom mensen tegen van verschillende nationaliteiten en van alle religies. Iedereen is hier zo vriendelijk!” Malika bedankt hem in naam van heel Brussel voor zijn compliment. Voor rest van de avond verdwijnen zowel Mahmoud als Fatima naar de achtergrond.  Journalist Pieter Stockmans voert het woord. Hij stelt problemen aan de kaak en reikt hier en daar het begin van een oplossing aan. De vlotte man weet zijn uitgebreide kennis zo over te brengen dat hij nooit belerend of arrogant klinkt. Eén keer geeft hij een sneer richting de federale regering. “Politici buiten onze angstgevoelens uit. Ze zouden nog iets kunnen leren van de werkgevers. Zij omarmen de toestroom van nieuw potentieel  talent tenminste.” Daarmee verwijst de MO*-journalist onder andere naar het engagement van het Verbond van Belgische Ondernemers om vluchtelingen al na vier maanden toegang te geven tot de arbeidsmarkt en niet pas na een half jaar zoals dat nu het geval is.

“Ik heb een boodschap voor u en uw collega’s: Stop met jullie te gedragen als volgzame schapen.” De eerste reactie vanuit het publiek is een harde uithaal naar Pieter, maar vooral naar zijn collega’s die hun job niet goed doen. De verontwaardigde jonge moslima hekelt de beeldvorming van de islam in de pers. “De kranten staan vol met leugens.” Met luide stem en vol vuur gaat ze te keer. Fatima krijgt medelijden met haar debatpartner en geeft Pieter een bemoedigend schouderklopje. De journalist is zichtbaar vertederd. Ruim een uur later dan gepland sluit Malika het debat af.

Wanneer ik na afloop nog wat sta te keuvelen, stapt Mahmoud op me af. Vanuit de zaal leek hij een ietwat timide en teruggetrokken man. Pas nu hij recht tegenover me staat, kan ik zijn ogen zien fonkelen. Mahmoud geniet duidelijk van de aandacht die hij vanavond krijgt. Met een brede glimlach vertelt de jonge Syriër dat hij tijdelijk inbetween jobs is maar dat hij niet kan wachten tot hij ergens aan de slag kan als kok. Wat een levendige man. En wat een verschil met doffe ellende die staat af te lezen in de ogen van vluchtelingen zoals wij ze kennen. U weet wel, die in rubberen bootjes.   

 

Tekst: Pieter Declerck, student Journalistiek